Berichten

Portugees liefdeszakdoekje

Kennen jullie het verhaal van het Portugese liefdeszakdoekje, lencos de namorados?

In de 19e eeuw werden op het Portugese platteland (Minho) in Noord-Portugal amoureuze gevoelens tot uitdrukking gebracht door het schenken van symbolische cadeaus. Wanneer een meisje de huwbare leeftijd bereikte, maakte zij een geboorduurde liefdeszakdoek van een fijn stukje linnen of katoen.

Als de zakdoek geborduurd was, kon het ‘veroveren van de geliefde’ beginnen. De uitverkoren jongeman kreeg de zakdoek en als hij hem in het openbaar gebruikte, was dat het teken dat hij inging op het verzoek van het meisje en dat hij niet meer ‘beschikbaar’ was voor de andere meisjes.
Als zij zeker van haar zaak was, borduurde ze haar naam of initialen op de zakdoek. Was de liefde nog pril dan liet ze dat achterwege.

Een paar mooie voorbeelden van de Portugese liefdeszakdoekjes.

In eerste instantie werden de zakdoeken in kruisssteek geborduurd met rood en zwart garen.

Een Portugees liefdeszakdoekje in kruissteek.

Omdat dit een tijdrovende klus was, is men later overgestapt op het gebruik van simpele borduursteken als satijnsteek, festonsteek en steelsteek. Ook is het borduurwerk kleuriger geworden.

Kleurig borduurwerk, vogeltjes, een hart, (lieve) tekstjes. Check.

Kenmerkend voor dit borduurwerk is:

  • het vierkante formaat dat kan variëren van 40 x 40 cm tot 60 x 60 cm;
  • de gebruikte (felle) kleuren als rood, blauw, groen, geel, oranje en roze;
  • de gebruikte (eenvoudige) borduursteken als satijnsteek, steelsteek en festonsteek;
  • de symbolische motieven die trouw, toewijding en vriendschap uitbeelden zoals vogels/duiven, hart, sleutel en bloemen als roos (liefde) en lelie (maagdelijkheid);
  • de motieven werden soms schuin en altijd asymetrisch  op de zakdoek geborduurd;
  • En last but not least, de lieve spreuken en gedichtjes die op de zakdoek geborduurd zijn.

Een van de motieven die je vaak op een Portugees liefdeszakdoekje vindt.

Portugal heeft de kwaliteit en uitvoering van dit soort borduurwerk beschermd in een vorm van een certificaat. Hierin staat vastomlijnd beschreven waar het borduurwerk aan moet voldoen mocht je het commercieel willen gebruiken.
De kleurrijke motieven samen met de lieve teksten zijn in ieder geval razend populair. Toen ik een aantal jaren geleden in Lissabon was, vond ik serviezen, theedoeken en zelfs een eenvoudige boodschappentas in een supermarkt met deze motieven.

Leuk detail is nog dat de meisjes vroeger blijkbaar erg veel taalfouten in hun zakdoekjes maakten. In de moderne uitvoeringen heeft men deze taalfouten laten staan als extra kenmerk voor de stijl.

Handwerken zonder Grenzen heeft in 2001 (nummer 1/februari) uitgebreid geschreven over deze Portugese liefdeszakdoekjes. Zij hebben o.a. een zakdoekje in kruissteek overgezet op patroon.

Ook hebben ze twee gedichtjes vertaald in het Nederlands. Dit is er eentje van:

ZOALS IN DEZE ZAKDOEK

DE DRADEN ZIJN VERENIGD

ZO BLIJFT MIJN ZIEL

VERENIGD MET JOUW HART

Een lieve tekst geborduurd op het zakdoekje.

En op internet heb ik nog een mooie vertaling gevonden van de wat dramatische tekst:

ANTES MORRER QUE O TEU ARMOR PERDER.

Vertaald in het Engels wordt dat namelijk:

RATHER SHALL I DIE THAN LOSE YOUR LOVE.

Hier kun je een groot aantal voorbeelden vinden van de zakdoekjes ter inspiratie.

Vogel met (liefdes)brief.

Zelf een liefdeszakdoekje borduren?

Binnenkort is het weer Valentijnsdag. Hoe leuk zou het zijn om zelf een zakdoekje met symbolische motiefjes en lieve teksten voor je geliefde te borduren.
Tijdens de workshop Vrij Borduren van zaterdag 1 februari (13.30 – 16.00 uur) is het mogelijk om een Liefdeszakdoekje te borduren. Je kunt zelf kiezen of het er eentje wordt gebaseerd op de Portugese variant of dat het meer een zakdoekje in de geest van wordt met eigen motieven en teksten.

De sleutel tot mijn hart…

Je kunt je hier opgeven voor deze workshop.

En wellicht ben je dan nog net op tijd klaar voor Valentijnsdag.

Het borduurwerk van Marken

O, wat ben ik aan het genieten van de serie Typisch Marken op de npo. Fantastisch om Luutje te zien, de 99-jarige inwoonster van Marken die nog in de klederdracht loopt.

Ieder jaar ga ik met een vriendin, M., naar Marken. Dat is zo ondertussen een traditie geworden. We hebben elkaar ooit ontmoet in 2007 tijdens een cursus over Marker borduurwerk die door Margreet Beemsterboer bij het NCH in Breda gegeven werd. Ieder jaar proberen we om in april te gaan, als de nieuwe tentoonstelling in het Marker Museum net geopend is, maar de laatste jaren lukt het ons pas in het najaar. Zo ook vorig jaar.

Vernaaide linten

Onderdeel is altijd een bezoekje aan de winkel van Ma Korving. Zij heeft allerlei onderdelen uit de Markerdracht te koop en ik ben altijd op zoek naar borduurwerk. Deze keer wist ze me te vangen met vernaaide linten. Deze in zwarte kruissteek geborduurde linten werden onder de grote kap gedragen.

Bekende linten zijn bijvoorbeeld het klokkenlint en Geloof, Hoop en Liefde.

Vernaaide linten uit Marken (privébezit)
Geloof, hoop en liefde-lint
Klokkenlint

Het motief van het klokkenlint vind je ook al in de 17e eeuwse patronenboeken terug.

Als je zelf eens een vernaaid lint wilt borduren. Op de website van Margreet Beemsterboer Needles@work staat een gratis patroon voor een aantal vernaaide linten. Je vindt het hier.

Ook kun je er nog inschrijven voor de twee e-courses Handwerken van het eiland Marken. Die geven veel achtergrond informatie over de verschillende soorten borduurwerk die in de Marker klederdracht wordt gebruikt en leer je hoe je het zelf kunt maken.

Marker middeltje

Tijdens een bezoek aan het Klederdrachtmuseum in Amsterdam zag ik (niet voor de eerste keer) dit prachtige geborduurde rijglijf (of is het een middeltje of iets er tussenin?).

Marker middeltje/rijglijf uit het Klederdracht Museum in Amsterdam.

Zelf heb ik een Markermiddeltje dat ik erg bijzonder vind. Je kunt er namelijk aan zien dat de draagster in de loop der jaren ‘groter’ is geworden. Telkens zijn er stukken aan het middeltje gezet, waarbij er zorgvuldig werd opgelet dat dit zowel aan de rechter- als linkerkant gelijk werd gedaan zodat het motief en het totaalbeeld van het middeltje hetzelfde bleef.

Hier zie je goed dat het middeltje verschillende keren vergroot is.
Markermiddeltje (privébezit)

Wil je zelf eens het borduurwerk van het Marker Middeltje proberen. Theodorus Johannes heeft naar aanleiding van de serie Community Dressing, waarin hij in aflevering 2 Marken bezoekt, een videotutorial gemaakt waarin hij dit uitlegt. Hij verwerkt het vervolgens in een bomberjacket.

De gebruikte borduursteken zijn de kettingsteek, festonsteek en flanelsteek. Tussen de baleinen wordt een dubbele rijgsteek geborduurd zodat ze op zijn plaats blijven. Voor de masterclass Kettingsteek maakte ik een naaldenboekje geïnspireerd op de zigzagkettingsteken in het middeltje.

Het borduurwerk van een naaldenboekje geïnspireerd door het Marker middeltje.

Het wolborduurwerk op het Marker Middeltje en de vernaaide linten zijn niet het enige borduurwerk in de Marker klederdracht. Er is prachtig witborduurwerk (wit- en sneewerk, utterwerk, stopwerk en speciale open zomen) op de verschillende kledingstukken te vinden. En ook de rijglijven zijn bijzonder versierd met (rozen)borduurwerk. Maar dat is (misschien) voor een andere keer.

Overigens ben ik dit jaar nog niet op Marken geweest. De nieuwe tentoonstelling in het Marker Museum met als thema De Visscherij is 23 maart geopend. Ik heb nog tot 1 november…

Europees borduurwerk

Vanaf 30 augustus is bij het Textile Research Center in Leiden de tentoonstelling ‘From Schweden to Sardinia: Embroidered garments from all over Europe‘ te zien over Europees borduurwerk.

TRC in Leiden

TRC in Leiden

Afgelopen woensdagochtend kon je ook deelnemen aan de workshop ‘Europees Borduurwerk’. Die startte met een uitgebreide rondleiding over de tentoonstelling door Gillian Vogelsang-Eastwood met de nadruk op het herkennen van het borduurwerk dat op de kledingstukken te zien is.

Mannenvest

Mannenvest

borduurwerk op muts

Borduurwerk in satijnsteek op muts

Je ziet hier o.a. de kettingsteek

Je ziet hier o.a. de kettingsteek

En vervolgens gingen we aan de slag met diverse varianten van de kettingsteek. Een borduursteek die in dit soort borduurwerk vaak gebruikt wordt, net als de festonsteek en satijn- of platsteken.

Verschillende soorten kettingsteken

Verschillende soorten kettingsteken

Met van links naar rechts: de kettingsteek, de laddersteek of open kettingsteek, de open kettingsteek gebruikt om draad op te naaien (couching), de dubbele of zware kettingsteek (heavy chainstitch) en de Hongaarse vlechtsteek of gevlochten kettingsteek (Hungarian braid stitch). De linkjes onder de steken verwijzen naar de video’s over hoe je de steek moet doen en die zijn te vinden bij Mary Corbet’s Needle ‘n Thread.
De dubbel of zware kettingsteek en de Hongaarse vlechtsteek lijken wel koordjes die op de ondergrond genaaid zijn, maar het zijn toch echt borduursteken.

Motief in de Hongaarse vlechtsteek met perlé (nr 5 en 8)

Motief in de Hongaarse vlechtsteek

En voor de liefhebbers nog wat detailfoto’s van het tentoongestelde borduurwerk.

Gekleurd borduurwerk op zwarte schort, vnl. satijnsteek, laddersteek en kettingsteek

Gekleurd borduurwerk op zwarte schort, vnl. satijnsteek, laddersteek en kettingsteek

detail van Hongaars mannenvest, vnl. festonsteek

detail van Hongaars mannenvest, vnl. festonsteek op leer

Schort uit Roemenië met satijnsteek, smockwerk en open weefwerk

Schort uit Roemenië met satijnsteek, smockwerk en open weefwerk

schouderstuk van blouse in blauw/wit met o.a. een vulling van tweekleurig naaldkant en de bloemen in steelsteek en knoopjessteek

Schouderstuk van blouse met een vulling van tweekleurig naaldkant en de bloemen in o.a. steelsteek en knoopjessteek

Wolborduurwerk op Hongaars mannenvest met satijnsteek en pom pom steek

Wolborduurwerk op Hongaars mannenvest met satijnsteek en pom pom steek

En ook intrigerend, al is het technisch gezien geen borduurwerk, vond ik deze geweven ceintuur.

Veelkleurig geweven ceintuur

Veelkleurig geweven ceintuur

Wil je het in het echt zien, de tentoonstelling duurt nog tot 23 februari 2017. Het Textile Research Center (TRC) vind je op Hogewoerd 164 in Leiden en is ‘s maandags t/m donderdags open van 10.00 – 16.00 uur. De tentoonstelling is gratis, maar een donatie wordt wel op prijs gesteld.

Laat even weten wat je er van vond als je er naar toe geweest bent.

Borduren op breiwerk

Wie had gedacht, zeker ik niet, dat ik in juli bezig zou zijn met borduren op breiwerk. Want dat is toch echt een winterklusje. Maar ja, als je een workshop ‘Borduren op breiwerk’ in het najaar wil geven, dan zal je de voorbereidende werkzaamheden toch echt nu moeten doen. Eigenlijk zijn de voorbeelden al gemaakt, maar ik wilde nog een groter stuk laten zien. En toen ik in een Ariadne uit 1983 onderstaande foto zag, was ik verkocht.

uit Ariadne september 1983

Inspiratie uit Ariadne september 1983

Gebaseerd op  een Marker vrouw in de ‘wilde dracht’ en omgezet in een gebreide trui met een bont geborduurd motief op de voorkant.
Nu ben ik zelf geen breister, kleine stukjes gaan nog, maar de tijd die het me zou kosten om een groot stuk als een trui te maken zet ik toch liever in om te borduren. Dus ben ik op zoek gegaan naar een gebreide trui of vest waarvan ik de achterkant op een vergelijkbare manier kon borduren. In de Kringloop in Soest vond ik een geschikt vest, gebreid in witte en zwarte blokken,  en daar ben ik mee aan de slag gegaan.

Het patroon uit de Ariadne heb ik als basis gebruikt, op patroonpapier overgetrokken en op de achterkant van het vest genaaid.
borduren op breiwerk het hele plaatjeDaar overheen ben ik gaan borduren, met satijnsteken

borduren met wol in satijnsteek

borduren met wol in satijnsteek

de achterkant

de achterkant

en met merinowol van Loret Karman.

Merinowol van Loret Karman

Merinowol van Loret Karman

Om het borduurwerk wat te verstevigen (het wordt door de soort wol best wel zwaar) heb ik op de achterkant een stuk ongebleekte katoen meegenaaid. Het borduurwerk wordt dan door het patroonpapier, het vest en de katoen heen geborduurd.

Zou ik het een volgende keer weer zo doen. Ik weet het niet. Het patroonpapier scheurt best wel snel. En dat is aan de ene kant goed, per slot van rekening moet het er ook weer af. Maar aan de andere kant ben je ook snel het patroon kwijt. Een ander nadeel is dat doordat je over het patroonpapier borduurt, het moeilijk is om het papier achteraf te verwijderen. Een andere optie was om de tekening over het patroonpapier eerst te rijgen. Een van de motieven is zo gedaan omdat halverwege het patroon al te verscheurd was om het nog goed te kunnen volgen.
Een andere mogelijkheid is Soluvlies, waar je goed overheen kan borduren en dat je later wegspoelt. Daar heb ik op zich goede ervaringen mee, maar daar moet ik nog even wat meer mee experimenteren want niet iedere wol is geschikt om te wassen.

Halfafgemaakt motief

Halfafgemaakt motief

De eerste roos is klaar

De eerste roos is klaar

En als het patroonpapier weg is wordt het uiteindelijk zo.

En als het patroonpapier weg is wordt het uiteindelijk zo.

Ben ik al klaar? Nee, nog niet, ik borduur er alleen ‘s ochtends aan, als het nog (relatief) koel is.
En om het een echt draagbaar vest te maken wil ik het nog verder oppimpen. Van okergeel Lace garen van Loret Karman worden manchetten (zijn al klaar) en een boord gebreid. Als al het borduurwerk klaar is, worden deze aan het vest genaaid.
En dan moet ik ook nog iets verzinnen voor de voorkant. Misschien meer borduurwerk of een soort sjaalkraag. Mmmmm. Dat is iets voor later. Hebben jullie suggesties?

De workshop ‘Borduren op Breiwerk’ wordt gegeven:
zaterdag 24 september van 14.00 – 16.30 uur bij de Afstap in Amsterdam,
zaterdag 12 november van 11.00 – 13.30 uur bij de Afstap in Amsterdam.
woensdag 12 oktober van 13.30 – 16.00 uur bij Tree of Needlework in Utrecht en
zaterdag 19 november van 14.00 – 16.30 uur bij Tree of Needlework in Utrecht.
Meer informatie volgt, maar je kan me altijd mailen.

Een ‘special edition’ jas

Toen ik een aantal jaren geleden in Hongarije was, kwam ik bij het Etnografische museum (Népajzi Múzeum) in Budapest 2 dikke mappen tegen met patronen van Hongaars borduurwerk. Van elke streek en elk soort borduurwerk was een apart boekje/mapje gemaakt met een stukje oorsprong, steken uitleg (beide in Hongaars) en getekende patronen. Voor een klein bedragje kon ik 5 kilo Hongaars erfgoed meenemen naar Nederland.

Patronen van Hongaars borduurwerk - 5 kilo erfgoed

Patronen van Hongaars borduurwerk – 5 kilo erfgoed

Het idee is nog altijd om daar eens wat uitgebreider mee aan de slag te gaan, maar voor nu liggen de mappen rustig te wachten totdat ik er meer tijd voor heb. Tot dat…… ik vorige week een ‘zomer’jasje kocht dat wel wat versiering nodig had.

Ik herinnerde me ineens de motieven op Hongaarse jassen. Deze komt bijvoorbeeld uit het MET museum.

19e eeuwse jas uit Hongarije - MET museum

19e eeuwse jas uit Hongarije – MET museum

En in de boekjes/mapjes met patronen vond ik een aantal motieven gebaseerd op deze jassen.
jas - Hongaarse jassenDus twee patronen uitgekozen. Eentje voor op de schouder/rug en eentje voor op de voorkant. En vervolgens met perlé nr. 8 in zwart met steelsteek en satijnsteek de motieven geborduurd.

Dit is het patroon van de schoulder/rug.

Patroon achterkant jas

Patroon achterkant jas

jas - bezig met het borduren
En zo is het helemaal klaar.

achterkant jas - net een tattoo

achterkant jas – net een tattoo

En dit is het patroon en borduurwerk op de voorkant.

Voorkant

Voorkant

en nog een detail

en nog een detail

En dat samen maakt het een ‘special edition’ jas. Met een basis van H&M en een persoonlijke touch van mezelf met hulp van prachtige Hongaarse motieven.

 

 

Vondst – tasje in Hongaars borduurwerk

Afgelopen zaterdag was ik bij de Textiel Antiekmarkt in Maarn die jaarlijks door de Kostuumvereniging op de eerste zaterdag van maart georganiseerd wordt. En daar vond ik een lief klein tasje geborduurd met bloemen en franjes in verschillende kleuren.

geborduurd tasje Matyo stijl

geborduurd tasje Matyo stijl

Ik herkende de borduurstijl als Matyo uit Hongarije, maar ik kende het eigenlijk alleen van (tafel)kleedjes en gebruikt in de traditionele kleding. Totdat ik wat verder op internet ging zoeken.
Het is dus een tasje uit de 20er jaren van de vorige eeuw (1920). Gemaakt met zijde garen. En ik heb er nog een paar gevonden online.
Een wat grotere versie die te koop is op de website 1860-1960:vintage boho matyo purseEentje op eBay (helaas al verkocht):

Tasje Matyo stijl vanaf eBay

Tasje Matyo stijl vanaf eBay

Maar de leukste is toch die ik op de website van Kate & Rose vond.

Geborduurde Matyo tasje uit 1920 via Kate & Rose

Geborduurde Matyo tasje uit 1920 – inspiratie voor het tasje van Kate & Rose

Zij heeft namelijk op basis van een tasje dat ze op eBay had gebonden een eigen versie gemaakt in het kader van een Accessoire-uitdaging van een aantal jaren geleden. Op haar blog neemt ons gedeeltelijk mee in het proces.

Work in progress - Kate & Rose

Work in progress – Kate & Rose

Ook stelt ze het patroon van haar tasje beschikbaar. De gebruikte steken zijn platsteek/satijnsteek, steelsteek en festonsteek.

 

 

Handschoenen borduren met folklore motieven

Nina en Nienke van Bonthuishouden ken ik al wat langer. Zij geven handwerklessen in Zwolle en omgeving en hebben een erg leuk boek geschreven ‘Vrolijk handwerk met Bonthuishouden’.

Op hun Facebookpagina ontdekte ik dat ze een workshop gaven waarin ze handschoenen borduren met folklore motieven. Nu woon ik niet in de buurt van Zwolle en dat probleem hadden blijkbaar meer mensen. Vandaar dat ze aanboden om een materiaalpakket met een duidelijke instructie naar je huisadres te sturen. Dat was een aanbod dat ik niet kon weerstaan. Ik wilde al langer eens borduren op handschoenen en ander breisel uitproberen en dit was de perfecte gelegenheid.

folkoremotieven

folkore-motieven borduren op handschoenen

Vooraf had ik eigenlijk drie vragen:
* hoe zet je het patroon op gebreid materiaal,
* hoe hecht je aan en af bij een kant-en-klare handschoen en
* hoe borduur je op een kant-en-klare handschoen zonder dat je de voor- aan de achterkant aan elkaar borduurt.
En daar geven ze duidelijk antwoord op en uitleg bij.
Binnen no-time had ik beide handschoenen af.

Op hun website kan je het patroon van de geborduurde handschoenen met materiaalpakket bestellen of het patroon  los bestellen. Je moet dan alleen nog zelf voor de (gebreide) handschoenen zorgen. Een leuk klusje voor de kerstvakantie.

Vrolijk handwerk met Bonthuishouden

Het patroon staat ook in hun boek ‘Vrolijk handwerk met Bonthuishouden‘.